Waarom vind ik het zo moeilijk om écht te ontspannen?

Marjolein Loomans
30 jun
3 minuten om te lezen

Misschien herken je dit...

Eindelijk is de dag voorbij.

De kinderen slapen, je laptop is dichtgeklapt of de laatste taken zijn afgerond. Eigenlijk zou dit het moment zijn om op de bank te gaan zitten, een boek te lezen of gewoon even niets te doen.

Maar in plaats daarvan word je onrustig.

Ineens schieten er nog allerlei dingen door je hoofd die je zou kunnen doen. Je pakt je telefoon, maakt een to-do-lijstje of ruimt “nog even snel” de keuken op. En zelfs als je gaat zitten, blijven je gedachten doorgaan.

Veel mensen vragen zich op zulke momenten af:

"Waarom kan ik eigenlijk niet gewoon ontspannen?"

Misschien helpt het om te weten dat je hierin niet alleen bent.

Ontspannen is geen knop die je zomaar kunt omzetten

Je zenuwstelsel verwerkt de hele dag door informatie uit je omgeving en uit je lichaam. Het beoordeelt voortdurend of je veilig bent of dat alertheid en actie nodig zijn.

Vanuit de huidige wetenschappelijke inzichten weten we dat langdurige stress ervoor kan zorgen dat je zenuwstelsel gewend raakt aan een verhoogde staat van waakzaamheid. Sommige mensen beschrijven dit alsof ze voortdurend "aan" staan of innerlijk nooit helemaal kunnen uitschakelen.

Dat betekent niet dat er iets mis is met je.

Het kan juist een begrijpelijke reactie zijn van een systeem dat lange tijd heeft geleerd om alert, oplettend en prestatiegericht te blijven.

Hoe merk je dit in het dagelijks leven?

Moeite hebben met ontspannen ziet er vaak heel gewoon uit.

Misschien herken je jezelf in één of meer van deze situaties:

Je gaat met een kop thee op de bank zitten en staat vijf minuten later alweer op omdat je nog iets te binnen schiet.
Tijdens een vakantie heb je meerdere dagen nodig voordat je echt tot rust komt.
Zodra je agenda een keer leeg is, voel je onrust of zelfs schuldgevoel.
Tijdens het lezen of televisie kijken dwalen je gedachten steeds af naar alles wat nog moet gebeuren.
Zelfs wanneer je uitgeput bent, vind je het moeilijk om gewoon niets te doen.

Veel mensen beschrijven het gevoel alsof ze voortdurend "aan" staan.

Waarom kan rust soms ongemakkelijk voelen?

Vanuit psychologisch perspectief kunnen hier verschillende factoren een rol in spelen.

Mensen die lange tijd veel verantwoordelijkheid hebben gedragen of langdurig onder stress hebben gestaan, merken vaak dat hun lichaam gewend is geraakt aan een hoog activatieniveau.

Ook ingrijpende levenservaringen, hechtingservaringen of een neurodivergente manier van informatie verwerken kunnen ervoor zorgen dat je zenuwstelsel prikkels intensiever verwerkt en herstel niet vanzelfsprekend aanvoelt.

Psychologische processen zijn echter altijd persoonlijk. Niet iedereen ervaart dit op dezelfde manier en vergelijkbare ervaringen kunnen verschillende oorzaken hebben.

Het betekent niet dat er iets mis is met je lichaam

Veel mensen zijn streng voor zichzelf wanneer ontspannen moeilijk voelt.

Ze noemen zichzelf lui, ongemotiveerd of vinden dat ze zich gewoon beter moeten kunnen ontspannen.

Maar juist die zelfkritiek zorgt vaak voor nog meer innerlijke druk.

Misschien helpt een andere vraag:

Wat heeft jouw lichaam en zenuwstelsel lange tijd moeten doen om jou door het dagelijks leven heen te helpen?

Die vraag verandert vaak iets in hoe je naar jezelf kijkt. Ze nodigt uit om je reacties niet meteen te veroordelen, maar eerst te proberen begrijpen.

Een paar zachte eerste stappen

Herstel betekent niet automatisch dat je volledig stil moet zitten.

Voor sommige mensen voelt zogenaamde actieve ontspanning in het begin veiliger. Denk bijvoorbeeld aan wandelen, breien, lezen, tuinieren of andere rustige, herhalende activiteiten.

Daarnaast kan het helpend zijn om jezelf kleine momenten zonder prestatiedruk toe te staan. Niet omdat je ze eerst moet verdienen, maar omdat je zenuwstelsel regelmatig herstel nodig heeft.

Misschien wil je jezelf de komende dagen af en toe deze vraag stellen:

"Heeft mijn lichaam op dit moment meer inspanning nodig, of juist veiligheid en herstel?"

Samenvatting

Moeite hebben met ontspannen komt veel voor.
Langdurige stress kan ervoor zorgen dat je zenuwstelsel in een actieve stand blijft staan.
Daardoor kan rust onwennig of zelfs ongemakkelijk voelen.
Deze reacties zijn vaak begrijpelijk en betekenen niet automatisch dat er iets mis is.
Kleine, regelmatige momenten van herstel zijn vaak toegankelijker dan verwachten dat je meteen volledig kunt ontspannen.

Download

"Gentle Reminder - waarom vind ik het zo moeilijk om te ontspannen"

Tot slot

Herken je jezelf in dit artikel en zou je graag psychologische ondersteuning willen? Dan begeleid ik je graag binnen mijn trauma-geïnformeerde, hechtingsgerichte en neuroaffirmatieve online praktijk.

Dit artikel is uitsluitend bedoeld voor algemene informatie en psycho-educatie. Het vervangt geen psychologische diagnostiek, begeleiding of psychotherapie.